Konuşma Eğitimi Ders Notları

Konuşma Eğitiminde Öğretmenin Rolü

  • Örnek olmalıdır
  • Konuşma ortamı ayarlamalıdır.
  • Öğrenciye güven vermelidir.
  • Öğrencinin konuşma korkusunu yenmesini sağlamalıdır.

Gönderge: Konuşucu ile dinleyici arasında anlamlı ve gerçek bir konuşma olmalıdır. Bu gerçekliğe gönderge denir. Gönderge üzerinde konuşulan konudur.

Dil Göstergesi: Belirli bir dilde anlamı olan en küçük birimlere denir. “-yor” eki dil göstergesidir.

Bir şeyi anlamlandırmak, dil göstergesini göndergeyle ilişkilendirmek demektir.

Kod Çözme: Dinleyicinin kodlanmış dil bütünlüğünü parçalara ayırmasına ve başka parçalar arasında ilişki kurmasına denir.

İletişim: Dinleyici ve konuşucu arasındaki kodlama ve kod çözme sürecidir.

Kod: Alıcının anlayabileceği biçimde yapılabilen herhangi bir semboller grubudur.

Kodlama yaparken nelere dikkat edilmelidir;

  • Karşıdaki anlamalı
  • İçinde bulunulan ortama göre yapılmalı
  • Ortak yaşantılar göz önüne alınmalı

İyi Kaynağın özellikleri;

  • Güvenilir olmalı
  • Yaşı, cinsiyeti, statüsü konuyla bütünlük sağlamalı
  • Empati kurabilmeli

İyi Dinleyicinin özellikleri;

  • Algı sorunu olmamalı
  • Seçici olmalı
  • Belirli düzeyde bilgiye sahip olmalı
  • Bulunduğu ortama uymalı

Dilin Sisteminin İşleyişindeki birimler

  • Sesbilimsel Bileşenler
  • Sözdizimsel Bileşenler
  • Anlambilimsel Bileşenler
  • Kullanımbilimsel Bileşenler

Sesbilimsel Bileşenler;

Beyinde seslerin kodlanması ve sözcüklere dönüştürülmesi gerekir. Bu kodlama dilin bu bileşenini yansıtır. Bu aşamada bürün dizgisi yani vurgu, ritim ve ton ayarlanır.

Kim konuşuyor > Sesin algılanması

Ne konuşuyor > Dilin algılanması (anlam)

Nasıl söylüyor > Ses tonu ve duygunun algılanması

Sesbilimsel Bileşenler;

Sözcüklerin ve tümcelerin algılanmasıdır.

Anlambilimsel Bileşenler;

Sözcükler ve tümceler arası ilişkileri anlama aşamasıdır.

İnsan deneyimleri, kültür, dünya bilgisi etki eder.

Kullanımbilimsel Bileşenler;

İletişimsel veriler dinleyici tarafından algılanmaya başlandığında devreye girer.

İletinin algılanmasında önemli olan faktörler;

  • Bağlam
  • Alıcının ve vericinin art alan bilgisi
  • Ruhsal durumları
  • Ortak yaşantıları

Tutalılığa iki açıdan bakılır;

  • Söylenenler arası
  • Söyleyiş biçimi

Not: Her konuşma bir metin değeri taşımaz. Anlam taşımayan konuşmalar olabilir.

Konuşma Ediniminin Gerektirdiği Alt Beceriler

  1. Dilin seslerini tanıma – çıkarma
  2. Sözcük vurgularını kullanma
  3. Cümle içinde vurgunun ayırt edici işlevini tanıma – kullanma
  4. Ezgileme biçimlerini tanıma kullanma
  5. Kavşak, durak, ton ile verilen anlamayı kullanma
  6. Konuşma sezdirimini kullanma
  7. Söz parçalarının iletişim değerlerini tanıma – kullanma
  8. Dilsel birimler arasındaki dizimsel – dizgisel işlevleri tanıma kullanma
  9. Açılımlama yapma

Kavşak: Bir soluklanmadır.

Ton: Bir hecenin tiz ya da bas olarak söylenmesidir. Anlam ayırıcı görev yapar.

Ezgi: Bir metnin bütünündeki tonlamaya denir.

Düz söz: Hava karardı.

Edim söz: Havanın karardığını hatırlattığınız için size teşekkür ederim. (Eylemi ortaya koyuyoruz.)

Etki söz: – Hava karardı. | – Işıkları mı açmamı istiyorsunuz, açayım.

Açılımlama Yapma: Bir konuyu anlatırken farklı bakış açıları ile farklı olarak söylemedir. Konu aynıdır, söyleyiş farklıdır.

Dizimsel ilişkide kelimeler yer değiştirmez, dizisel ilişkide değiştirebilir.

Konuşma Durumunun Öğeleri;

  • Konuşucu ve dinleyici
  • Sözün bağlamı
  • Sözün aktarıldığı anlamlar
  • Üretilen metin

Sözün bağlamında konuşma iki değişken etkisindedir;

  • Fiziksel durum (Ortam)
  • Dünya bilgisi

Not: Konuşmayı yazmadan ayıran en önemli özellik; dinleyicinin boşlukları zihninde doldurabilmesidir.

Konuşma Durumunun Öğeleri;

  • Amaçlılık, kabul edilebilirlik, bilgisellik
  • Durumsallık
  • Metinler arasılık
  • Bağdaşıklık ve tutarlılık

Konuşma Süreci ve Gelişimi

  • Amacın saptanması gerekir
  • Söylem tasarımı yapılır.
  • Düşünceler oluşturulur.
  • Düşünceler arası kavram ağları kurulur.
  • Dilsel göstergeleri seçme
  • Kodlama
  • Söyleme

Sözlü metin üretiminde dilsel düzenlemeler;

  • Bağlaç kullanımı
  • Eksiltme
  • Gönderimsel ilişkiler
  • Bağdaşıklık
  • Konu gelişimi