Cümlenin Ögeleri Konu Anlatımı (8. Sınıf)

Öge Nedir?

Cümleyi oluşturan kelime ve kelime gruplarının cümle içindeki görevlerine öge denir. Ögeleri bulurken aşağıdaki hususlara dikkat etmemiz gerekir:

  • Söz grupları isim ve sıfat tamlamaları, deyimler, ikilemeler, birleşik fiiller, söz grupları kesinlikle birbirinden ayrılmamalıdır.
  • Ögeler bulunurken mutlaka önce yüklem hemen peşinden özne bulunmalıdır.
  • Diğer ögeleri bulmak için mutlaka yükleme soru sorulmalıdır.
  • Ögeleri bulurken kimin ve neyin soruları asla sorulmamalıdır.

Yüklem

Bir cümledeki yargıyı tamamlayan, işi, oluşu ve hareketi ya da durumu bildiren sözcüğe “yüklem” denir.

Yüklemi bulmak için bu cümlede yapılan, meydana gelen veya olan nedir? Sorusunu kendimize sormamız gerekir.

  Yüklem fiil ya da isim olabilir.

  Örnek Cümleler

  • Öğrenciler bahçedeki çöpleri topladılar.
  • En sevdiğim yemek köftedir.
  • Evin çatısı kardan çöktü.
  • Masadaki tüm dosyalara göz attı.
  • Yarın gelecek Ankara’daki teyzemler.

  Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir isimden oluşmaktadır?

A)Büyük şehirlerin gürültüsünü sevmiyorum.

B)Kitap okumak benim en büyük zevkimdir.

C)İnsanlar büyüklerine her zaman saygılı davranmalıdır.

D)Yemekten sonra odasında uyuyakalmıştı.

Cevap: B

  Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem bir söz grubundan oluşmaktadır?

A)Çocuklar yazları en çok dondurma ister.

B)Dedeleri kavga eden torunlarına nasihat etti.

C)Elimdeki parayı okuduğum sayfanın arasına koydum.

D)Kardeşim komşumuza istediklerini götürdü.

Cevap: B

  Örnek Soru

“Gerçek tarihin ortaya çıkması ve tarihin öznelleştirilmesi tarihçilerin çabalarının sonucudur.” cümlesinin yüklemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) öznelleştirilmesi modernistlerin çabaları sonucudur.

B) çabalarının sonucudur.

C) tarihçilerin çabalarının sonucudur.

D) sonucudur.

Cevap: C

Özne

Yüklemde bildirilen işi yapan ögeye özne denir. Özne bazı durumlarda işi yapan değil işten etkilenen bir varlıkta olabilir.

Özneyi bulmak için yükleme Kim? Ne? Soruları sorulur.

1- Cümlede oluşuna göre özneler

a) Açık Özne: Cümlede yazılı halde bulunan öznedir.

  Sabah seni arkadaşın aradı.

b) Gizli Özne: Cümlede yazılı olmayan varlığını eklerden anladığımız öznedir.

  Hafta sonu pikniğe gideceğiz. (Biz – Gizli Özne)

2- Yüklemdeki işi yapışına göre özneler

a) Gerçek Özne: Yüklemde bildirilen işi kendisi yapan özne.

  Ahmet eve girince çoraplarını çıkardı.

b) Sözde Özne: Yüklemin bildirdiği işi kendisi yapmayan özne.

  Islak çamaşırlar erkenden asıldı. (Çamaşır kendi kendini asamaz.)

  Örnek Cümleler

  • Sabahtan bu yana hastanenin kapısında mekik dokuyordu. (Gizli Özne: O)
  • Çocukların en küçüğü tüm cesaretini toplayıp kalktı.
  • Doğruları söğleyip üzülmek, yalanların aldında ezilmekten iyidir.

  Örnek Soru

Yaşlı bir insanı andıran bu eski zaman çeşmesi, yoldan geçenlere gece gündüz su verir.

Bu cümlenin öznesi aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?

A) Yaşlı bir insan

B) Yoldan geçenler

C) Yaşlı bir insanı andıran bu eski zaman çeşmesi

D) Gece gündüz

Cevap: C

  Örnek Soru

“Gazeteler” kelimesi, aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne göreviyle kullanılmıştır?

A) Her sabah ilk iş olarak gazete okurum.

B) Gazete, güncel gelişmeleri okurlara duyurur.

C) Masamda duran gazeteleri toplayıp bir kenara yığdım.

D) Eski gazeteleri alıp özel karışımla maket yapmış.

Cevap: B

Nesne

Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen unsura “nesne” denir.

Nesneyi bulmak için yükleme; “neyi, kimi” ve özneyi bulduktan sonra “ne” sorusu yöneltilir.

A) Belirtili Nesne: Cümlede neyi, kimi sorularına cevap alabiliyorsak nesneye belirtili nesne denir.

  Arkadaşını otobüse binene kadar yalnız bırakmadı. Belirtili N. (Kimi yalnız bırakmadı? – Arkakadaşını)

B) Belirtisiz Nesne: Cümlede ne sorusuna cevap alıyorsak nesneye belirtisiz nesne adı verilir.

  Bahçede çalışmak için yeni çizme almış. (Belirtisiz N.) Ne Almış? Yeni çizme

  Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerden hangisinde nesne kullanılmamıştır?

A) Olgunlaşmış fındıkları dökülünce topladık.

B) Bayramda biz de kurban kestik.

C) Cevizleri yanında getirdiği poşete koydu.

D) Çocukların oyun sesleri tüm mahallede duyuldu.

CEVAP: D

  Örnek Soru

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne yanlış gösterilmiştir?

A) Yaz tatilinin son günlerinde köyünde fındık topladı.

B) Köyün üstünde kara kara bulutlar dolaşıyordu.

C) Çocuklar sallana sallana salıncağı eskitti.

D) Balkona oturup kitap okumak için salıncak yaptı.

CEVAP: B

Dolaylı Tümleç

Cümlede yönelme, bulunma, ayırma bakımından yüklemi tamamlayan sözcük ya da söz grubudur.

Yükleme sorulan “kime, kimde, kimden, neye, neyde, neyden, nereye, nerede, nereden?” sorularına cevap veren sözcük ya da söz grubudur.

  Dikkat!

  • Dolaylı tümleci bulmada –e / -de / -den hal eklerinin iyi bilinmesi önemlidir, çünkü dolaylı tümleç olan ögelerin bu ekleri alması gerekmektedir.
  • Okula – Okulda – Okuldan

  Örnek Cümleler

  • Yarın bize gelecekmişsiniz.
  • Okula gitmediğini duydum.
  • Yarın Ankara’dan dönüyormuş.
  • Çam ağaçlarının altında oturduk saatlerce.

  Örnek Soru

Aşağıdaki sorulardan hangisinin cevabı dolaylı tümleç (yer tamlayıcısı) değildir?

A) – Sen bu arabayı kimden aldın? – Yakın arkadaşımdan.

B) – Sana nasıl davrandı? – İçten.

C) – Hangi işlerden anlarsın? – Mobilya ve antika işlerinden.

D) – Daha önce nerede çalışmıştınız? – Cam fabrikasında.

CEVAP: B

Zarf Tümleci

Yön, zaman, durum, sebep, miktar, vasıta, şart ve soru bildirerek yüklemi tamamlayan öğedir.

Yükleme sorulan “NE ZAMAN, NASIL, NİÇİN, NEDEN, NE KADAR?” gibi sorularla bulunur.

  Örnek Cümleler

  • Derslerine çok çalışırdı. (Ne kadar çalışırdı?)
  • Yorgun olduğundan uyuyakaldı. (Neden uyuyakaldı?)
  • Telefonla arayarak toplantıya katılacakları davet ettiler. (Nasıl davet ettiler?)

  Dikkat!

“Aşağı, yukarı, içeri, dışan, ileri, geri vb.” sözcükler yalın hâlde kullanıldıklarında zarf tümlecidir. Ancak bu sözcükler isim hâl eklerini aldıklarında farklı bir öge olur.

  • İçeriye gel. > Dolaylı tümleç
  • Dışarıyı temizledi. >Belirtili nesne
  • Biraz önce aşağı indi. > Zarf tümleci

Ara Söz

Cümleyi söylemeye başladıktan sonra akla gelen ve bir öğeyi açıklamak ya da bir konuda bilgi vermek için arada söylenen sözlere ara söz denir.

Ara söz iki virgül veya iki kısa çizgi arasında yazılır.

  Mahallemizdeki yeşil alan -top oynadığımız yer- parka dönüştürülecekmiş.

  Dikkat!

Ara söz açıkladığı öğeyle görevce özdeştir.

En sevdiğim kişi -teyzem- yarın bize gelecek.

En sevdiğim kişi -teyzem- : Özne görevindedir.


Kaynak: Mustafa KAFA – Türkçe Çalışma Kağıtları

7
Kimler Neler Demiş?

avatar
Resim ya da fotoğraf ekleyiniz.
 
 
 
 
 
Video ya da ses ekleyiniz.
 
 
 
 
 
Doküman ekleyiniz.
 
 
 
 
 
5 Yorum konuları
2 Konu cevapları
7 Followers
 
En yeni yorumlara git.
İlk yorumları gör.
7 Yorum yazarı
Efe Ayİbrahim EfeALİKubilay ORALFidan Son yorum yazarnlar
  Abonelik  
En Yeniler Eskiler Beğenilenler
Bildir
Leyla Mançu
Ziyaretçi
Leyla Mançu

Çok güzel anlatılmış, teşekkür ederim.

Selim
Ziyaretçi
Selim

Kısa ve öz. Örnek sorular için teşekkür ederiz .

Fidan
Ziyaretçi
Fidan

Dönülmez akşamın ufkundayız.

Bu cümlenin yüklemi ne Allah aşkına?

ALİ
Ziyaretçi
ALİ

HEPSİ YÜKLEM

İbrahim Efe
Ziyaretçi
İbrahim Efe

Daha nasıl iyi anlatılabilirdi blmiyorum. Yarında türkçe yazılısı var iyi not alırsam tekrardönüp yazacagım 🙂

Efe Ay
Ziyaretçi
Efe Ay

Çok iyi anlatılmış. Yazılıya hazırlandım.